BMI'nizi Hesaplayın
Vücut Kitle İndeksiniz
BMI (Vücut Kitle İndeksi) Nedir?
BMI (Body Mass Index — Vücut Kitle İndeksi), Belçikalı matematikçi Adolphe Quetelet tarafından 1832'de geliştirilen basit bir formüldür. Kilonuzu boyunuzun karesine bölerek hesaplanır:
Örnek: 75 kg ÷ (1.70 m × 1.70 m) = 75 ÷ 2.89 = 25.95
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), BMI değerlerini aşağıdaki kategorilere ayırır:
| BMI Aralığı | Kategori | Sağlık Riski |
|---|---|---|
| < 16.0 | Ciddi düşük kilolu | Çok yüksek |
| 16.0 – 16.9 | Orta düşük kilolu | Yüksek |
| 17.0 – 18.4 | Hafif düşük kilolu | Orta |
| 18.5 – 24.9 | Normal kilolu | Düşük |
| 25.0 – 29.9 | Fazla kilolu | Artmış |
| 30.0 – 34.9 | Obezite (Sınıf I) | Yüksek |
| 35.0 – 39.9 | Obezite (Sınıf II) | Çok yüksek |
| ≥ 40.0 | Morbid obezite (Sınıf III) | Son derece yüksek |
BMI'nin Sınırlamaları: Neden Tek Başına Yeterli Değil?
BMI yaygın olarak kullanılsa da, ciddi sınırlamaları olan kaba bir ölçüttür. İşte BMI'nin size söyleyemeyeceği şeyler:
1. Kas Kütlesi vs. Yağ Kütlesi
BMI, kas ile yağ arasında ayrım yapamaz. Düzenli spor yapan, kaslı bir kişi BMI'ye göre "fazla kilolu" çıkabilir. Örneğin, birçok profesyonel futbolcunun BMI'si 25'in üzerindedir — ama yağ oranları çok düşüktür.
2. Yağ Dağılımını Göstermez
Sağlık açısından ne kadar yağ taşıdığınız kadar, nerede taşıdığınız da önemlidir. Karın bölgesinde biriken yağ (viseral yağ), kalça ve bacaklardaki yağdan çok daha tehlikelidir. BMI bu farkı gösteremez.
3. Yaş ve Cinsiyet Farkları
Yaşlandıkça kas kütlesi azalır, yağ kütlesi artar. Aynı BMI'ye sahip 25 yaşındaki ve 65 yaşındaki kişilerin sağlık riskleri farklıdır. Kadınlar doğal olarak erkeklerden daha yüksek vücut yağ yüzdesine sahiptir.
4. Etnik Farklılıklar
BMI sınırları Avrupa kökenli popülasyonlar için geliştirilmiştir. Asya kökenli bireyler aynı BMI'de daha yüksek vücut yağ yüzdesine sahip olabilir. DSÖ, Asya-Pasifik bölgesi için daha düşük eşik değerler önermektedir.
BMI Kimlerde Yanıltıcı Olabilir?
- Sporcular ve düzenli ağırlık çalışanlar
- Hamileler
- 65 yaş üstü bireyler
- 18 yaş altı çocuk ve ergenler (çocuklar için farklı BMI persentil çizelgeleri kullanılır)
- Ödem veya kas erimesi olan kişiler
Türkiye'de BMI ve Obezite
Türkiye, Avrupa'nın en yüksek obezite oranlarına sahip ülkelerinden biridir. TURDEP-II çalışmasına (2010) göre:
- Yetişkin nüfusun %35.9'u fazla kilolu (BMI 25-29.9)
- %32.1'i obez (BMI ≥ 30)
- Kadınlarda obezite oranı (%44) erkeklerden (%27) belirgin şekilde yüksek
- Obezite prevalansı son 12 yılda %40 artış göstermiş
2023 TÜİK verilerine göre bu rakamlar daha da yükselmiştir. Kentleşme, işlenmiş gıda tüketiminin artması, fiziksel aktivite azalması ve geleneksel Türk mutfağından uzaklaşma başlıca nedenlerdir.
Türkiye'ye Özel Risk Faktörleri
Türk popülasyonunda metabolik sendrom ve insülin direnci prevalansı yüksektir. BMI normal aralıkta olsa bile, özellikle bel çevresi yüksek olan Türk bireylerinde kardiyometabolik risk artmış olabilir. Bu nedenle BMI'nin yanında bel çevresi ölçümü mutlaka yapılmalıdır.
Bel Çevresi: BMI'den Daha İyi Bir Gösterge
Bel çevresi ölçümü, karın bölgesindeki viseral yağı dolaylı olarak ölçer ve birçok araştırmada BMI'den daha iyi bir kardiyometabolik risk göstergesi olduğu kanıtlanmıştır.
Nasıl Ölçülür?
- Ayakta, rahat nefes alırken ölçün
- Kıyafetlerin üzerinden değil, çıplak cilde mezura sarın
- Mezurayı göbek deliği hizasında (kaburga ile kalça kemiği arasında) tutun
- Nefes verirken (karın şişirmeden, içeri çekmeden) okuyun
- Sabah, aç karnına ölçmek en tutarlı sonucu verir
Risk Eşik Değerleri
| Cinsiyet | Artmış Risk | Yüksek Risk |
|---|---|---|
| Erkek | ≥ 94 cm | ≥ 102 cm |
| Kadın | ≥ 80 cm | ≥ 88 cm |
Bel/Boy Oranı
Daha da pratik bir ölçüt: bel çevreniz boyunuzun yarısından az olmalıdır. Yani boyunuz 170 cm ise bel çevreniz 85 cm'in altında olmalıdır. Bu basit kural tüm yaşlarda ve cinsiyetlerde geçerlidir.
BMI Ötesinde: Diğer Sağlık Göstergeleri
Sağlığınızın tam resmini görmek için tek bir rakama güvenmek yerine, birden fazla göstergeyi birlikte değerlendirin:
- Vücut yağ yüzdesi: Biyoempedans tartılar veya DEXA taramasıyla ölçülebilir. Erkeklerde %10-20, kadınlarda %20-30 normal kabul edilir.
- Kan değerleri: Açlık kan şekeri, HbA1c, lipid profili (kolesterol, trigliserid), karaciğer enzimleri.
- Kan basıncı: İdeal: 120/80 mmHg altında.
- Fiziksel fitness: Kardiyovasküler dayanıklılık, kas gücü ve esneklik — bunlar BMI'den bağımsız sağlık göstergeleridir.
- Bel/kalça oranı: Erkeklerde <0.9, kadınlarda <0.85 ideal.
Ne Yapmalı?
BMI'niz 25'in üzerindeyse veya bel çevreniz risk sınırını aşıyorsa, panik yapmayın. Küçük ama tutarlı adımlarla başlayın: günde 30 dakika yürüyüş, porsiyon kontrolü ve işlenmiş gıdaları azaltma. Haftada 0.5-1 kg kayıp hedefleyin. Kalori Hesaplayıcı'mız size yol gösterebilir.
Kaynaklar ve Referanslar
- WHO. "Body mass index – BMI." World Health Organization, 2024.
- Satman I, et al. "Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults (TURDEP-II)." European Journal of Epidemiology, 2013;28:169-180.
- Ashwell M, et al. "Waist-to-height ratio is a better screening tool than BMI for adult cardiometabolic risk factors." Obesity Reviews, 2012;13(3):275-286.
- Nuttall FQ. "Body Mass Index: Obesity, BMI, and Health." Nutrition Today, 2015;50(3):117-128.
- Romero-Corral A, et al. "Accuracy of body mass index in diagnosing obesity in the adult general population." International Journal of Obesity, 2008;32:959-966.
- WHO Expert Consultation. "Appropriate body-mass index for Asian populations." Lancet, 2004;363:157-163.
- Ross R, et al. "Waist circumference as a vital sign in clinical practice." CMAJ, 2020;192(15):E390-E397.
Kişisel sağlık profilinizi oluşturun
BMI'nin ötesinde, kapsamlı sağlık değerlendirmemizle size özel öneriler alın.
Teste Başla →