Gastrik Sleeve Nedir?
Gastrik sleeve (tüp mide ameliyatı veya sleeve gastrektomi), midenin yaklaşık %75-80'inin laparoskopik yöntemle cerrahi olarak çıkarılması ve geriye kalan kısmın dar, tüp (muz) şeklinde bir yapıya dönüştürülmesi işlemidir. Dünya genelinde tüm bariatrik cerrahilerin %55-60'ını oluşturarak en sık tercih edilen prosedürdür.
Ameliyat ilk olarak 2000'li yılların başında, süper obez hastalarda (BMI >60) iki aşamalı prosedürün ilk basamağı olarak uygulanmaya başlanmıştır. Tek başına elde ettiği başarılı sonuçlar nedeniyle, kısa sürede bağımsız bir cerrahi yöntem olarak kabul görmüştür. ASMBS (Amerikan Metabolik ve Bariatrik Cerrahi Derneği) tarafından 2012 yılında birincil bariatrik prosedür olarak onaylanmıştır.
Türkiye'de gastrik sleeve, yılda tahminen 30.000-40.000 hastaya uygulanmakta olup, ülkemiz bu alanda dünyanın önde gelen merkezleri arasında yer almaktadır.
Nasıl Çalışır? (Etki Mekanizması)
Gastrik sleeve'in etkinliği tek bir mekanizmaya değil, birbirini tamamlayan üç temel fizyolojik değişikliğe dayanır:
1. Kısıtlayıcı (Restriktif) Etki
Mide hacmi ameliyat öncesinde yaklaşık 1000-1500 ml iken, ameliyat sonrasında 60-120 ml kapasiteli dar bir tüp haline gelir. Bu dramatik hacim küçülmesi, hastanın her öğünde yiyebildiği yemek miktarını önemli ölçüde sınırlar. İlk aylarda bir öğünde yalnızca 2-3 yemek kaşığı yiyecek tüketilebilir; bu miktar zamanla artarak 6-12 ay sonra yaklaşık 1 bardak (200-250 ml) seviyesine ulaşır.
2. Hormonal Etki (Ghrelin Azalması)
Midenin çıkarılan fundus bölgesi, açlık hormonu olarak bilinen ghrelin'in ana üretim merkezidir. Sleeve gastrektomi sonrasında kanda dolaşan ghrelin düzeyleri %60-80 oranında azalır. Bu düşüş, hastanın açlık hissinin belirgin şekilde azalmasına ve yemek yeme dürtüsünün kontrol altına alınmasına yol açar. Ghrelin düşüşü özellikle ameliyat sonrası ilk 1-2 yılda en belirgindir.
3. Metabolik ve İnkretin Etki
Sleeve gastrektomi sonrasında bağırsak hormon profilinde önemli değişiklikler meydana gelir:
- GLP-1 artışı: Besinlerin ince bağırsağa daha hızlı ulaşması nedeniyle GLP-1 salgısı artar. Bu hormon insülin salınımını uyarır ve kan şekeri kontrolünü iyileştirir
- PYY artışı: Tokluk hormonu PYY düzeyleri yükselir, iştah daha kolay baskılanır
- İnsülin direncinde iyileşme: Kilo kaybından bağımsız olarak, ameliyat sonrası ilk günlerde bile insülin duyarlılığında iyileşme başlar
- Bağırsak mikrobiyom değişiklikleri: Cerrahi sonrası bağırsak florasında metabolik olarak olumlu değişiklikler gözlenmektedir
Tek Mekanizma Değil, Çoklu Etki
Gastrik sleeve'in başarısı sadece "daha az yemek yeme" ile açıklanamaz. Hormonal ve metabolik değişiklikler, hastaların açlıkla sürekli mücadele etmesine gerek kalmadan kilo vermesini sağlar. Bu, diyet programlarından temel farkıdır.
Kimler İçin Uygun?
Uluslararası Kriterler (IFSO/ASMBS)
- BMI ≥ 40 kg/m² (morbid obezite) — eşlik eden hastalık olsun veya olmasın
- BMI ≥ 35 kg/m² + en az bir ciddi komorbidite (Tip 2 diyabet, hipertansiyon, uyku apnesi, dislipidemi, non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı)
- BMI 30-35 kg/m² + kontrolsüz Tip 2 diyabet (yeni IFSO 2022 kılavuzu ile genişletilmiş endikasyon)
- 18-65 yaş arası (özel durumlarda adölesanlar ve 65 yaş üstü değerlendirilebilir)
- Daha önce yapılandırılmış yaşam tarzı değişikliği programlarının yetersiz kalmış olması
- Anestezi ve cerrahiye uygunluk (multidisipliner değerlendirme ile)
Kimler İçin Uygun Değil?
- Ciddi gastroözofageal reflü (GÖRH): Sleeve prosedürü reflüyü kötüleştirebilir — bu hastalarda gastrik bypass daha uygun olabilir
- Barrett özofagusu: Reflü ile ilişkili kanser öncesi durum — sleeve kontrendikedir
- Aktif madde veya alkol bağımlılığı: Tedavi edilmeden cerrahi uygulanmamalıdır
- Kontrolsüz ciddi psikiyatrik bozukluk: Stabil olmayan şizofreni, bipolar bozukluk, aktif intihar düşüncesi
- Aktif yeme bozukluğu: Tedavi edilmemiş bulimia nervoza veya tıkınırcasına yeme bozukluğu
- Gebelik planı (kısa vadede): Ameliyat sonrası en az 12-18 ay gebelikten kaçınılmalıdır
- Anestezi kontrendikasyonları: Kompanse edilememiş kalp yetmezliği, ciddi pulmoner hastalık
- Daha önce mide ameliyatı geçirenler: Anatomik değişiklikler teknik zorluk yaratabilir (relatif kontrendikasyon)
Daha Az İnvaziv Alternatifler
BMI 30-40 arasında olan, cerrahi riskini almak istemeyen veya yukarıdaki kontrendikasyonlardan birine sahip hastalar için Endoskopik Sleeve Gastroplasti (ESG) önemli bir alternatiftir. ESG, kesi gerektirmeden endoskopik olarak mide hacmini küçültür, benzer hormonal etkilere sahiptir ve aynı gün taburculuk imkanı sunar. Detaylı bilgi için Endoskopik Prosedürler sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Tedavi Süreci: Adım Adım Ne Beklenmeli?
Ameliyat Öncesi (3-6 Ay)
- İlk değerlendirme: Cerrahla görüşme, BMI hesaplama, komorbiditelerin değerlendirilmesi
- Multidisipliner değerlendirme: Endokrinolog, kardiyolog, psikolog, diyetisyen konsültasyonları
- Tetkikler: Kan testleri, üst GİS endoskopi, batın USG, polisomnografi, EKG
- Preoperatif diyet (2 hafta): Karaciğer küçültme programı — düşük kalorili, yüksek proteinli beslenme
- Son hazırlıklar: Anestezi muayenesi, bilgilendirilmiş onam, ilaç düzenlemeleri
Ameliyat Günü
- Genel anestezi altında laparoskopik cerrahi (4-6 küçük kesi, her biri 5-12 mm)
- Bir kalibrasyon tüpü (bougie) mideye yerleştirilir (32-40 French kalınlığında)
- Midenin büyük kurvatürü boyunca stapler (zımba) cihazıyla mide kesilir
- Çıkarılan mide parçası (fundus ve büyük kurvatur) karından çıkarılır
- Stapler hattı kanama ve kaçak açısından kontrol edilir
- Ameliyat süresi: 45-90 dakika (cerrahın deneyimine ve hastanın anatomisine göre değişir)
Ameliyat Sonrası Hastane Süreci (2-3 Gün)
- 0. gün: Yoğun bakım veya derlenme odasında gözlem, ağrı kontrolü, antikoagülan başlanması
- 1. gün: Kaçak testi (yutma grafisi veya metilen mavisi testi), berrak sıvı başlanması, erken mobilizasyon
- 2. gün: Tam sıvı diyete geçiş, ağrı kontrolü değerlendirmesi, yürüyüş artırılması
- 3. gün: Taburculuk, ev bakım talimatları, kontrol randevusu planlaması
Evde İyileşme Süreci
| Dönem | Beslenme | Aktivite |
|---|---|---|
| 1-2 hafta | Berrak ve tam sıvılar, protein shake | Hafif yürüyüş (10-15 dk/gün), ağır kaldırmama |
| 3-4 hafta | Püre kıvamında gıdalar | Günlük aktiviteler, 20-30 dk yürüyüş |
| 5-6 hafta | Yumuşak gıdalar | Hafif egzersiz, yüzme |
| 6-8 hafta | Normal gıdalara kademeli geçiş | Orta yoğunlukta egzersiz |
| 3+ ay | Normal beslenme (küçük porsiyonlar, protein öncelikli) | Tam aktivite, direnç egzersizi |
Başarı Oranları ve İstatistikler
Gastrik sleeve'in etkinliği, dünya genelinde binlerce hastayı içeren uzun vadeli çalışmalarla kapsamlı şekilde belgelenmiştir:
Kilo Kaybı Sonuçları
- 1 yıl: Fazla kilonun %60-70'i kaybedilir (ortalama 30-40 kg)
- 2 yıl: Maksimum kilo kaybına ulaşılır — fazla kilonun %55-65'i korunur
- 5 yıl: Fazla kilonun %50-60'ı korunur (Salminen ve ark., 2018)
- 10 yıl: Fazla kilonun %45-55'i korunur (Felsenreich ve ark., 2019)
Komorbidite İyileşme Oranları
- Tip 2 diyabet: %60-80 remisyon veya belirgin iyileşme (Schauer ve ark., STAMPEDE çalışması)
- Hipertansiyon: %50-70 remisyon veya ilaç azaltması
- Obstrüktif uyku apnesi: %60-80 iyileşme veya CPAP ihtiyacının ortadan kalkması
- Dislipidemi: %60-70 iyileşme
- Non-alkolik yağlı karaciğer: %80-90 iyileşme (steatoz regresyonu)
- Eklem ağrıları: %50-70 belirgin azalma
- Depresyon belirtileri: %40-60 iyileşme
Mortalite Faydası
Swedish Obese Subjects (SOS) çalışması, bariatrik cerrahi (sleeve dahil) sonrası 15 yıllık takipte genel mortalitenin %30 azaldığını, kardiyovasküler ölüm riskinin %50 azaldığını ve kanserden ölüm riskinin %40 azaldığını göstermiştir.
Olası Yan Etkiler ve Riskler
Gastrik sleeve, deneyimli merkezlerde güvenli bir prosedür olmakla birlikte, her cerrahi müdahale gibi risksiz değildir. Genel komplikasyon oranı %3-5, mortalite oranı %0.04-0.1 arasındadır.
Erken Dönem Komplikasyonlar (İlk 30 Gün)
- Stapler hattı kaçağı (%1-3): En ciddi erken komplikasyondur. Mide dikişlerinden mide sıvısının karın boşluğuna sızmasıdır. Ateş, taşikardi ve şiddetli karın ağrısı uyarı işaretleridir. Acil müdahale gerektirir.
- Kanama (%1-2): Stapler hattından veya intraabdominal damarlardan. İlk 48 saatte daha sık görülür.
- Pulmoner emboli (%0.5-1): Derin ven trombozunun akciğerlere ilerlemesi. Profilaktik antikoagülasyon ve erken mobilizasyon riski azaltır.
- Enfeksiyon (%1-2): Yara yeri enfeksiyonu veya intraabdominal apse
Geç Dönem Komplikasyonlar
- Gastroözofageal reflü — GÖRH (%15-30): En yaygın uzun vadeli şikayet. Sleeve prosedürü mevcut reflüyü kötüleştirebilir veya yeni reflü başlatabilir. PPI ilaçları ile tedavi edilir; dirençli vakalarda bypass'a dönüşüm gerekebilir.
- Darlık/Stenoz (%0.5-2): Mide tüpünde daralma, yutma güçlüğü ve tekrarlayan kusma. Endoskopik balon dilatasyonu ile tedavi edilir.
- Vitamin ve mineral eksiklikleri: B12 (%15-20), demir (%10-30), D vitamini (%25-50), kalsiyum (%15-25). Ömür boyu takviye ve takip gerektirir.
- Safra taşı oluşumu (%10-20): Hızlı kilo kaybı safra taşı oluşumunu artırır. Profilaktik ursodeoksikolik asit kullanılabilir.
- Kilo geri alımı (%10-20): 5-10 yıl sonra bazı hastalarda anlamlı kilo geri alımı görülebilir
- Fazla deri: Masif kilo kaybı sonrası sarkma; estetik cerrahi (body contouring) gerekebilir
Acil Uyarı İşaretleri — Hemen Hastaneye Başvurun
- 38.5 derece üzeri ateş
- Şiddetli, giderek artan karın ağrısı
- Kalp hızının sürekli 120/dk üzerinde olması
- 24 saatten fazla süren inatçı kusma
- Kanlı kusma veya katran renkli dışkı
- Nefes darlığı veya göğüs ağrısı
Gerçek Sonuçlar: Tipik Zaman Çizelgesi
Gastrik sleeve sonrası tipik bir hastanın beklenen yolculuğu:
- İlk ay: 8-12 kg kilo kaybı. Sıvı ve püre beslenme dönemi. Enerji düşük olabilir ama hızla iyileşir.
- 3. ay: Toplam 15-25 kg kayıp. Normal gıdalara geçiş. Açlık hissi belirgin şekilde azalmış. Enerji artışı.
- 6. ay: Toplam 25-35 kg kayıp. Diyabet ve hipertansiyon ilaçları azaltılmış/kesilmiş olabilir. Egzersiz kapasitesi artmış.
- 12. ay: Toplam 30-45 kg kayıp. Maksimum kilo kaybına yaklaşılır. Beden imajında dramatik değişim. Yaşam kalitesinde belirgin iyileşme.
- 18-24 ay: Kilo kaybı yavaşlar, plato dönemi. Yeni beslenme ve egzersiz alışkanlıklarını sürdürme kritik.
- 2-5 yıl: Sürdürme dönemi. Hafif kilo geri alımı (5-10 kg) normal olabilir. Düzenli takip ve yaşam tarzı sürdürme önemli.
Alternatiflerle Karşılaştırma
| Kriter | Gastrik Sleeve | ESG (Endoskopik) | Gastrik Bypass | GLP-1 İlaçları |
|---|---|---|---|---|
| Kilo kaybı | %25-30 | %15-20 | %30-35 | %15-20 |
| İnvazivlik | Cerrahi (laparoskopik) | Endoskopik (kesi yok) | Cerrahi (daha karmaşık) | Enjeksiyon |
| İyileşme | 2-4 hafta | 1-3 gün | 3-6 hafta | Yok |
| Geri dönüşüm | Geri dönüşümsüz | Büyük ölçüde geri dönüşümlü | Geri dönüşümsüz | Tamamen geri dönüşümlü |
| Reflü etkisi | Kötüleştirebilir | Minimal | İyileştirir | Etkisiz |
| Vitamin eksikliği | Orta risk | Düşük risk | Yüksek risk | Düşük risk |
| Kalıcılık | Yüksek | Yüksek | Çok yüksek | Düşük (bırakınca geri alım) |
| Komplikasyon oranı | %3-5 | %1-2 | %5-8 | Ciddi: <%1 |
Sleeve mi, Bypass mi, ESG mi?
Tedavi seçimi bireysel faktörlere bağlıdır. BMI 30-40 arası ve cerrahi istemeyen hastalar için ESG mükemmel bir seçenek olabilir. Ciddi reflüsü olan hastalar için bypass tercih edilir. Sleeve ise genel olarak iyi bir denge sunar ancak reflü riski unutulmamalıdır. Detaylı karşılaştırma için Tedavi Karşılaştırma Aracımızı kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Ameliyat acı verir mi?
Ameliyat genel anestezi altında yapıldığından ameliyat sırasında ağrı hissedilmez. Ameliyat sonrası ilk 2-3 gün orta düzeyde ağrı olur ve ağrı kesicilerle etkin şekilde kontrol edilir. Laparoskopik teknik sayesinde açık cerrahiye göre çok daha az ağrı yaşanır. Çoğu hasta 3-5 gün içinde ağrı kesiciye ihtiyaç duymaz.
Ameliyat sonrası ne kadar kilo veririm?
Ortalama olarak ilk yılda fazla kilonun %60-70'i kaybedilir. 100 kg fazla kilonuz varsa, 60-70 kg kayıp beklenir. Sonuçlar bireysel olarak farklılık gösterir; beslenme ve egzersiz programına uyum sonuçları doğrudan etkiler.
Ameliyattan sonra her şeyi yiyebilir miyim?
Teorik olarak evet, ancak porsiyonlar çok küçüktür ve bazı gıdalar (kırmızı et, ekmek, pirinç) tolerans sorunlarına yol açabilir. İlk 6-8 hafta kademeli diyet programına uymak zorunludur. Şekerli ve gazlı içeceklerden, yüksek yağlı fast food'dan kalıcı olarak kaçınılması önerilir.
Kilo geri alır mıyım?
Düzenli takip ve yaşam tarzı değişikliğine uyum gösteren hastaların büyük çoğunluğu kilo kaybını sürdürür. Ancak hastaların yaklaşık %10-20'sinde 5 yıl sonra anlamlı kilo geri alımı görülebilir. En sık nedenler: sürekli atıştırma (grazing), sıvı kaloriler ve fiziksel inaktivitedir.
Ameliyat sonrası hamile kalabilir miyim?
Evet, ancak ameliyattan sonra en az 12-18 ay gebelikten kaçınılması önerilir. Bu süre, hızlı kilo kaybı döneminin atlatılması ve vitamin depolarının normalleşmesi için gereklidir. Gebelik planlamadan önce doktorunuzla beslenme durumunuzu değerlendirin.
Ömür boyu vitamin kullanmam gerekir mi?
Evet. Gastrik sleeve sonrası mide asit üretimi ve intrinsik faktör azaldığından, özellikle B12, demir, D vitamini ve kalsiyum takviyesi ömür boyu gereklidir. Düzenli kan takibi ile doz ayarlaması yapılır.
Alkol kullanabilir miyim?
Ameliyat sonrası alkol emilimi hızlanır ve etkisi artar. Az miktarda alkol bile hızlı sarhoşluk hissine yol açabilir. Ayrıca alkol "transfer bağımlılık" riski taşır — yemek bağımlılığının yerini alkol bağımlılığı alabilir. Alkol tüketiminin minimize edilmesi veya tamamen bırakılması önerilir.
Gastrik sleeve mi yoksa endoskopik sleeve (ESG) mi tercih etmeliyim?
BMI 40 üzeri ve ciddi komorbiditeleri olan hastalar için cerrahi sleeve daha fazla kilo kaybı sağlar. BMI 30-40 arası olan, daha düşük risk tercih eden, hızlı iyileşme isteyen hastalar için ESG çok iyi bir alternatiftir. ESG'nin komplikasyon oranı cerrahi sleeve'den belirgin şekilde düşüktür (%1-2 vs %3-5) ve büyük ölçüde geri dönüşümlüdür.
Kaynaklar ve Referanslar
- Salminen P, et al. "Effect of Laparoscopic Sleeve Gastrectomy vs Laparoscopic Roux-en-Y Gastric Bypass on Weight Loss at 5 Years (SLEEVEPASS)." JAMA, 2018;319(3):241-254.
- Felsenreich DM, et al. "Weight loss, weight regain, and conversions to Roux-en-Y gastric bypass: 10-year results of laparoscopic sleeve gastrectomy." Surgery for Obesity and Related Diseases, 2019;15(9):1523-1529.
- Schauer PR, et al. "Bariatric Surgery versus Intensive Medical Therapy for Diabetes — 5-Year Outcomes (STAMPEDE)." NEJM, 2017;376:641-651.
- Sjöström L, et al. "Effects of Bariatric Surgery on Mortality in Swedish Obese Subjects." NEJM, 2007;357:741-752.
- ASMBS Clinical Issues Committee. "Updated Position Statement on Sleeve Gastrectomy as a Bariatric Procedure." Surgery for Obesity and Related Diseases, 2022.
- IFSO. "Indications for Metabolic and Bariatric Surgery — 2022 Update." Obesity Surgery, 2022.
- Peterli R, et al. "Effect of Laparoscopic Sleeve Gastrectomy vs Laparoscopic Roux-en-Y Gastric Bypass on Weight Loss (SM-BOSS)." JAMA, 2018;319(3):255-265.
- Lager CJ, et al. "Metabolic Parameters, Weight Loss, and Comorbidities 4 Years After Roux-en-Y Gastric Bypass and Sleeve Gastrectomy." Obesity Surgery, 2018;28:3324-3333.
- Mechanick JI, et al. "Clinical Practice Guidelines for the Perioperative Support of the Patient Undergoing Bariatric Surgery." Obesity, 2020.
- Kehagias I, et al. "Sleeve Gastrectomy: Have We Made Progress in 8 Years?" Obesity Surgery, 2016;26(10):2516-2522.
Tıbbi Sorumluluk Reddi
Bu sayfa yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Tedavi kararları mutlaka deneyimli bir bariatrik cerrahi uzmanı ve multidisipliner ekip ile birlikte verilmelidir. Her hastanın durumu bireyseldir ve kişiselleştirilmiş değerlendirme gerektirir.
Size uygun tedavi seçeneğini keşfedin
Kişisel sağlık profilinizi oluşturarak kanıta dayalı öneriler alın.
Teste Başla →