Ameliyat Öncesi Hazırlık Neden Kritiktir?
Bariatrik cerrahi, obezite tedavisinde en etkili yöntemlerden biridir. Ancak ameliyatın başarısı büyük ölçüde ameliyat öncesi hazırlık sürecine bağlıdır. İyi hazırlanmış hastalarda komplikasyon oranları %40-60 daha düşüktür.
Amerikan Metabolik ve Bariatrik Cerrahi Derneği (ASMBS), ameliyat öncesi multidisipliner değerlendirmeyi standart gereklilik olarak tanımlar. Bu süreç genellikle 3-6 ay sürer ve cerrah, diyetisyen, psikolog, endokrinolog ve anestezi uzmanından oluşan bir ekip tarafından yürütülür.
1. Zaman Çizelgesi: Adım Adım Süreç
6-3 Ay Önce: İlk Değerlendirme
Cerrahınızla ilk görüşme, BMI ve komorbidite değerlendirmesi, ameliyat endikasyonu belirlenmesi. SGK veya özel sigorta onay süreci başlatılır. Multidisipliner ekip oluşturulur.
3-2 Ay Önce: Kapsamlı Tetkikler
Kan tetkikleri, endoskopi, ultrasonografi, kardiyolojik değerlendirme, pulmoner fonksiyon testleri. Beslenme danışmanlığı ve diyet programı başlar.
2-1 Ay Önce: Psikolojik Değerlendirme
Klinik psikolog görüşmesi, yeme bozukluğu taraması, motivasyon ve beklenti değerlendirmesi. Gerekirse kısa süreli psikoterapi.
1 Ay Önce: Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Sigarayı bırakma (en az 6 hafta), alkol kısıtlaması, düzenli egzersiz başlatma. Ameliyat sonrası beslenme eğitimi.
2 Hafta Önce: Preoperatif Diyet
Karaciğer küçültme diyeti başlar: düşük kalorili, yüksek proteinli, düşük karbonhidratlı beslenme. Karaciğer hacmini %15-20 küçültür.
1 Hafta Önce: Son Hazırlıklar
Anestezi muayenesi, kan uyuşmazlık testi, bilgilendirilmiş onam formu. İlaç düzenlemesi (kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları).
Ameliyat Günü
Gece yarısından sonra aç kalma, sabah ilaçları (cerrahın önerdiği), hastaneye kabul ve ameliyathane hazırlığı.
2. Gerekli Tetkikler ve Muayeneler
Laboratuvar Testleri
- Tam kan sayımı (hemogram): Anemi ve enfeksiyon taraması
- Biyokimya paneli: Karaciğer ve böbrek fonksiyonları (AST, ALT, kreatinin, BUN)
- Lipid profili: Kolesterol, trigliserit değerleri
- HbA1c ve açlık kan şekeri: Diyabet durumu ve kontrolü
- Tiroid fonksiyon testleri: TSH, serbest T3/T4 — hipotiroidi taraması
- Vitamin ve mineral düzeyleri: B12, D vitamini, demir, ferritin, folat, kalsiyum, çinko
- Koagülasyon profili: PT, INR, aPTT — kanama riski değerlendirmesi
- Kortizol düzeyi: Cushing sendromu taraması (gerektiğinde)
- İnsülin düzeyi: İnsülin direnci hesaplama (HOMA-IR)
Görüntüleme ve Prosedürler
- Üst GİS endoskopi: H. pylori taraması, hiatal herni, ülser değerlendirmesi — zorunlu
- Batın ultrasonografi: Safra taşı, karaciğer yağlanması değerlendirmesi
- Akciğer grafisi: Bazal pulmoner durum
- EKG: Kardiyak ritim değerlendirmesi
- Ekokardiyografi: BMI >50 veya kardiyak semptom varlığında
- Polisomnografi (uyku testi): Obstrüktif uyku apnesi taraması
- DEXA taraması: Kemik yoğunluğu başlangıç ölçümü (özellikle postmenopozal kadınlarda)
Uzman Konsültasyonları
- Endokrinoloji: Hormonal bozukluk taraması, diyabet yönetimi
- Kardiyoloji: Kardiyovasküler risk değerlendirmesi
- Göğüs hastalıkları: Uyku apnesi, KOAH değerlendirmesi
- Psikiyatri/Psikoloji: Mental sağlık değerlendirmesi
- Beslenme ve Diyetetik: Preoperatif ve postoperatif beslenme planı
- Anesteziyoloji: Ameliyat öncesi son değerlendirme
3. Preoperatif Diyet: Karaciğer Küçültme Programı
Bariatrik cerrahi öncesinde en kritik adımlardan biri, karaciğer hacmini küçültmek için uygulanan özel diyettir. Obez hastalarda karaciğer genellikle yağlanmıştır ve büyümüş bir karaciğer cerrahi görüşü engeller, operasyonu zorlaştırır.
Neden Gerekli?
- Karaciğerin sol lobunu %15-20 küçültür
- Cerrahi görüş alanını iyileştirir
- Ameliyat süresini kısaltır
- Laparoskopik cerrahiye geçiş oranını artırır
- Komplikasyon riskini azaltır
2 Haftalık Preoperatif Diyet Programı
Genellikle günlük 800-1000 kcal, yüksek protein (80-100g/gün), düşük karbonhidrat (<50g/gün) ve düşük yağ (<30g/gün) prensiplerine dayanır.
Örnek Günlük Menü
- Kahvaltı: 1 protein shake (30g protein), 1 porsiyon yağsız yoğurt
- Öğle: 150g ızgara tavuk göğsü, haşlanmış brokoli, yeşil salata (yağsız)
- Ara öğün: 1 protein bar veya 1 avuç badem
- Akşam: 150g beyaz balık, haşlanmış sebze, 1 çay kaşığı zeytinyağı
- Gece: 1 bardak yağsız süt veya protein shake
Preoperatif Diyette Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Günde en az 2 litre su için
- Şekerli ve gazlı içecekleri tamamen kesin
- Beyaz ekmek, pirinç, makarna ve patates gibi rafine karbonhidratlardan kaçının
- Alkol kesinlikle yasaktır
- Diyetisyeniniz tarafından önerilen vitamin takviyelerini başlayın
- Açlık hissi ilk 3-4 gün yoğun olabilir, ardından azalır
4. Psikolojik Değerlendirme
Bariatrik cerrahi sadece fiziksel bir müdahale değildir; yaşam boyu sürecek davranış değişikliği gerektirir. Psikolojik değerlendirme, hastanın ameliyata hazır olup olmadığını belirler.
Değerlendirme Kriterleri
- Motivasyon ve beklentiler: Gerçekçi hedefler mi yoksa sihirli çözüm beklentisi mi?
- Yeme davranışları: Tıkınırcasına yeme, gece yeme sendromu, duygusal yeme
- Psikiyatrik öykü: Depresyon, anksiyete, bipolar bozukluk, madde kullanım bozukluğu
- Sosyal destek: Aile ve çevre desteğinin varlığı
- Bilişsel kapasite: Postoperatif talimatlara uyum yeteneği
- Stres yönetimi: Yemek dışında başa çıkma mekanizmaları
Psikolojik Hazırlık İçin Yapılabilecekler
- Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Yeme tetikleyicilerini tanımlama ve alternatif tepkiler geliştirme
- Mindful eating (bilinçli beslenme): Açlık-tokluk sinyallerini tanıma pratiği
- Destek grubu katılımı: Ameliyat olmuş kişilerle deneyim paylaşımı
- Beklenti yönetimi: Ameliyatın bir araç olduğunu, sihirli çözüm olmadığını içselleştirme
- Günlük tutma: Duygusal yeme tetikleyicilerini kaydetme
Ameliyat Ertelenebilecek Durumlar
Aşağıdaki durumlarda psikolog ameliyatın ertelenmesini önerebilir:
- Aktif madde kullanım bozukluğu
- Tedavi edilmemiş ciddi psikiyatrik bozukluk
- Aktif yeme bozukluğu (bulimia nervoza)
- Son 6 ayda büyük yaşam krizi (boşanma, yas)
- Yetersiz bilişsel işlevler veya uyum kapasitesi
Erteleme, reddetme anlamına gelmez — gerekli tedavi ve stabilizasyon sonrası ameliyat planlanabilir.
5. İlaç Düzenlemeleri
Ameliyat öncesi bazı ilaçların kesilmesi veya değiştirilmesi gerekir:
- Kan sulandırıcılar (aspirin, warfarin, klopidogrel): Cerrahınızın talimatına göre 5-10 gün önceden kesilir
- Diyabet ilaçları: Metformin genellikle ameliyattan 24-48 saat önce kesilir. İnsülin dozları ayarlanır
- NSAID'ler (ibuprofen, naproksen): 1-2 hafta önceden kesilir — anastomoz ülseri riskini artırır
- Östrojen içeren kontraseptifler: VTE riski nedeniyle 4 hafta önceden kesilir
- Bitkisel takviyeler: 2 hafta önceden kesilir — kanama riski artırabilir
- Antidepresanlar: Genellikle devam edilir, ancak psikiyatrist görüşü alınır
- Antihipertansifler: Ameliyat sabahı bir yudum suyla alınabilir (cerrah talimatına göre)
6. Fiziksel Hazırlık
Ameliyattan önce fiziksel olarak mümkün olduğunca iyi durumda olmak, iyileşmeyi hızlandırır:
- Yürüyüş programı: Günde 30-45 dakika tempolu yürüyüş
- Solunum egzersizleri: İncentive spirometre kullanımı — pulmoner komplikasyonları %50 azaltır
- Kol ve bacak egzersizleri: Sandalye egzersizleri, elastik bant çalışmaları
- Kegel egzersizleri: Ameliyat sonrası erken mobilizasyon için pelvik taban güçlendirme
7. Pratik Hazırlıklar
Ameliyat gününe kadar tamamlanması gereken pratik hazırlıklar:
- Hastane çantası hazırla (bol giysiler, terlik, hijyen malzemeleri)
- Evde iyileşme ortamını düzenle (yüksek yastık, kolay erişilen eşyalar)
- İşten izin planla (genellikle 2-4 hafta)
- Ameliyat sonrası ilk hafta için sıvı ve yumuşak gıda stoğu yap
- Protein shake ve vitamin takviyelerini hazırla
- Evde bakımda yardımcı olacak birini ayarla (ilk 1-2 hafta)
- Araç kullanmayacağını planla (1-2 hafta)
- Ameliyat sonrası kontrol randevularını önceden al
- Ağır ev işlerini önceden tamamla
- Çocuk/evcil hayvan bakımı planı yap
8. Ameliyat Günü: Ne Beklenmeli?
- Gece yarısından sonra: Ağızdan hiçbir şey almayın (su dahil, cerrah aksini söylemedikçe)
- Sabah: Duş alın (antibakteriyel sabunla), metal takı/piercing çıkarın, oje silin
- Hastanede: Kayıt, hasta kıyafeti giyme, damar yolu açılması
- Ameliyathane: Anestezi uygulaması, operasyon (genellikle 1-3 saat)
- Uyanma: Yoğun bakım veya derlenme odasında izlem
- İlk gün: Sıvı alımı başlama, erken mobilizasyon (yataktan kalkma)
Ameliyat Öncesi Son Gece
Kaygı hissetmek tamamen normaldir. Derin nefes egzersizleri, hafif müzik veya meditasyon rahatlamanıza yardımcı olabilir. Uyuyamazsanız yatakta dinlenmek de faydalıdır. Sabah cerrahınız ve anestezi ekibi sizinle tekrar konuşacak ve sorularınızı yanıtlayacaktır.
Kaynaklar ve Referanslar
- Mechanick JI, et al. "Clinical Practice Guidelines for the Perioperative Support of the Patient Undergoing Bariatric Surgery." Obesity, 2013;21:S1-S27.
- ASMBS. "Preoperative Assessment for Bariatric Surgery Candidates." Surgery for Obesity and Related Diseases, 2020.
- Edholm D, et al. "Preoperative 4-week low-calorie diet reduces liver volume." Obesity Surgery, 2011;21(3):345-350.
- Sogg S, et al. "Recommendations for the presurgical psychosocial evaluation of bariatric surgery patients." Surgery for Obesity and Related Diseases, 2016;12(4):731-749.
- IFSO. "Interdisciplinary European Guidelines on Metabolic and Bariatric Surgery." Obesity Surgery, 2014;24:42-55.
- Livhits M, et al. "Preoperative predictors of weight loss following bariatric surgery." Obesity Surgery, 2012;22:70-89.
- Türk Obezite Cerrahisi Derneği. "Bariatrik Cerrahi Hasta Hazırlık Kılavuzu." 2024.
Ameliyat sonrası takip rehberimizi okuyun
Uzun vadeli başarı için postoperatif takip protokolünü inceleyin.
Uzun Vadeli Takip →